ध्वजारोहणाचा मान

आज भारताचा म्हणजे माझ्या देशाचा स्वातंत्र्यदिन..दर वर्षी १५ आँगस्ट्ला मला आणि माझ्या मित्रांना आठवण होते ती आमच्या लहानपणी शाळेत होणा-या झेंडावंदनाची.झेंडावंदन झाले कि खाऊ काय मिळतो याकडे आमचे अधिक.लक्ष ....त्या लिमलेटच्या गोळ्या , रावळगाव चाँकलेट , बिस्किटे..लहानपणी याकडे बारीक लक्ष असायचे...आता म्हणे कँटबरीही वाट्तात...आता वाटतं या आनंदात झेंडावंदनापेक्षा खाऊच आकर्षण वाढत गेलं.. आणि राष्ट्रप्रेमा ऐवजी खाऊची मोठी पिढी यादेशात तयार झाली.तरीहि राष्ट्रगीत आवडीने म्हणणारी काही होतीचकी..
खाऊची व्याख्या वाढत गेली..कुणाला चारा आवडू लागला ,कुणी राष्ट्रकूल स्पर्धेत आपला हात मारला ,, ३ जी स्पेक्ट्रमने तर खाऊच घबाड अनेकांच्या हाती लागलं.. गहू ..साखर ..सिमेंट अगदी आमच्या शहिद जवानांच्या शवपेट्याही खाऊपुढे सुटल्या नाहीत .आईने लपविलेला खाऊचा डबा शोधण्यासाठी वापरली नाहीत अशी एकाहून एक सरस आयुधे आमच्या देशातील राज्यकर्त्यांनी वापरली..आणि केवळ आपला खाऊ सोडाच ईतरांच्या ताटातले ...अगदी खरकटेही यांनी सोडले नाही ...आणि आपण किती महान यातीलच एक येतो आणि झेंड्याची दोरी ओढून जातो ...म्हणे हा मान त्याचा ! आणि आमची मान झेंड्याबरोबर त्यांच्याही पुढे नतमस्तक होतेच ...
कारगिल मध्ये शहिद झालेले जवान ..ताजमध्ये  शहिद झालेला उन्नीकृष्णन ..करकरे ,सळासकर .कामटे ..गडचिरोलीत दररोज गोळ्या खाणारे पोलिस ..याच्या् नातेवाईकाचा  स्वातंत्र्यदिनी ध्वजारोहण करण्याचा खरा मान आहे..संसदेवरील हल्ल्यामध्ये मारले गेलेले सुरक्षा रक्षकांच्या वारसांना हा सन्मान पाहिजे कि या  हल्ल्यातील आरोपीला फाशीपासून वचविणा-यांचा तो मान आहे ? मुंबई हल्ल्यात कामी आलेल्या पोलिस आणि सैनीकांचा हा मान कि बडे शहरों मे छोटे  छोटे हादसे होते है असे  म्हणणा-यांचा . पंढपूरच्या विठ्ठ्लाच्या पहिल्या दर्शनाचा लाभ एका वारक-याला मिळतोच ना ,,भारताच्या स्वातंत्र्याचा प्रवासात अनेक वारकरी आहेत .ध्वजारोहण करण्याचा मान या सामान्य वारक-याला  मिळाला पाहिजे .झेंड्याचा सन्मान राखला जाईल अश्यांनीच  ध्वजारोहण करावे नाहितर सरकारी सुट्टिचा आनंद आपल्या कुटुंबासोबत मनसोक्त घ्यावा.
सुनिल पाटकर

सेनापती बापट

सेनापती बापट

 पांडुरंग महादेव बापट , अहमदनगर जिल्हयातील पारनेर येथे गरीब कुंटूबात १२ नोव्हेंबर १८८० रोजी त्यांचा जन्म झाला .सशस्त्र क्रांतिकारक, तत्वचिंतक व लढाऊ समाजसेवक अशी त्यांची ओळख . १९२१ ते १९२४ या कालखंडात पुणे जिल्हयातील मुळशी पेटयात धरणग्रस्त गावांकरिता व शेतकर्‍यांकरिता बापट यांनी सत्याग्रहाचा लढा दिला, त्यामूळे  बापट सेनापती या नावाने ओळखले जाऊ लागले, . माघ्यामिक आणि बी. ए. पर्यतचे उच्च शिक्षण पुणे येथे झाले. अर्थशास्त्र व इतिहास विषय घेऊन १९०३ साली बी. ए. परीक्षेत उत्तीर्ण झाल्यावर मुबंई विद्यापिठाची शिष्यवृत्ती मिळवून ते इंजिनिअरिंग करण्यासाठी इंग्लंडला गेले. एडिंबरो येथे इंजिनिअरिंग कॉलेज मध्ये शिक्षण घेत असतानाच क्रांतिकारक विचारांचा प्रचार करीत असल्यामूळे शिष्यवृत्ती बंद होऊन त्यांचे शिक्षण अपूर्ण रा्हिले श्यामजी कृष्ण वर्मा या क्रांतिकाराक नेत्याशी परिचय होऊन त्यांच्या मदतीने पॅरिस येथे राहून तेथील रशियन क्रांतिकारकांकडून प्रचंड स्फोटक बॉबची तंत्रविद्या त्यांनी हस्तगत केली. . त्या तंत्रविद्येची पुस्तिका भारतात व बंगालमधील क्रांतिकारक गटांपर्यत पोहोचविण्याचे गुप्त कार्य ते करत होते. क्रांतिकारकांच्या कटाच्या एका खटल्यात माफीच्या साक्षीदाराचे बापटांचे नाव उघड केल्यामूळे बापट हे १९०८ पासून साडे चार चार वर्षे भुमिगत राहिले. १९२१ पर्यत स्वत:च्या जन्मगाबी पारनेर येथे शिक्षक म्हणून राहिले आणि समाजसेवा व्रत घेतले. पहाटे उठल्याबरोबर गावचे रस्ते झाडणे व शौचकूप साफ करणे हे व्रत त्यांनी जन्मभर स्वीकारले १९२१ ते १९२४ या कालखंडात पुणे जिल्हयातील मुळशी पेटा येथील धरणग्रस्त शेतकर्‍यांना जमीन मिळविण्याकरिता सत्याग्रहाचे आंदोलन चालविले या आंदोलनात कारावासाची तीनदा शिक्षा त्यांना झाली. शेवटची सात वर्षे सक्तमजुरीची होती. राजकिय स्वातंत्र्याच्या आंदोलनामध्ये भाग घेत असताना राजद्रोह विषयक भाषणे केल्याबद्दल सक्तमजूरीची शिक्षा झाली. संस्थाची प्रजांच्या हक्कांकरिता चालु असलेल्या आंदोलनात भाग घेऊन संस्थानच्या प्रवेशबंद्या त्यांनी मोडल्या त्याबदल कारावासही सोसला. स्वातंत्र्योत्तरकाळातही भाववाढ विरोधी ओदोलन गोवामुक्ती आंदोलन संयुक्त महाराष्ट्र् आंदोलन इ. ओदोलनांमध्ये त्यांनी पुढाकार घेतला.सेनापतिंनी विपूल लेखनही केले.१९३३-३४ पर्यंतचे बव्हंशी पद्यात्मक आत्मचरित्र त्यांनी पद्यात लिहिले.

आद्य क्रांतिकारक

आद्य क्रांतिकारक अशी ओळख असणारे  वासुदेव बळवंत फडके यांचा जन्म रायगड जिल्ह्यातील शिरढोण गावात ४ नोव्हेंबर १८४५ साली झाला . फडक्यांचे आजोबा नजीकच्या कर्नाळा किल्ल्याचे किल्लेदार होते. त्यामुळे लहानपणीच फडक्यांना कुस्ती, घोडेस्वारी आणी तलवारबाजीचे प्रशिक्षण मिळाले. इंग्रज सरकारच्या रेल्वे व सैन्य अर्थ विभागात त्यांनी नोकरी पत्करली. येथे असताना त्यांच्यावर महादेव गोविंद रानड्यांचा प्रभाव पडला व भारताच्या खालावलेल्या आर्थिक परिस्थितीचे कारण ब्रिटिश धोरणे होती असे त्यांच्या लक्षात आले.१८७६ चा दुष्काळ,प्लेगची साथ ,यामुळे त्यांच्या मनात इंग्रज सरकार विरुद्ध चीड निर्माण झाली,
आजारपणामुळे  अंथरुणाला खिळलेल्या  आपल्या आईला भेटण्यासाठी फडक्यांनी रजा मागितली परंतू इंग्रज अधिकार्‍याने टाळाटाळ केली. फडके रजा मिळून घरी जाई पर्यंत त्यांच्या आईचा स्वर्गवास झालेला होता. संतप्त झालेल्या फडक्यांनी आपली सरकारी नोकरी सोडून दिली व त्यानंतर ब्रिटिश सरकारच्या धोरणांविरुद्ध जाहीर भाषणे देण्यास सुरुवात केली. परंतू त्यावेळच्या सुशिक्षित लोकांची फारशी साथ फडके यांना मिळाली नाही.फडक्यांनी मग महाराष्ट्रातील रामोशी,बेरड भिल्ल आणि इतर अनेक समाजातून त्यांनी तरुण घेतले व त्यांना शस्त्रास्त्रांचे प्रशिक्षण देऊन आपल्या सैन्यात भरती केले. सावकार ,जमिनदार, श्रीमंत यांच्या घरावर  धाड टाकून शस्त्र घेणे .गरीबांना पैसे वाटणे ही कामे वेगाने सुरु झाल्याने फडके लोकप्रिय झाले. एकाच वेळी अनेक ठिकाणी हल्ला चढवून इंग्रज सरकारचे लक्ष ते विचलीत  करत. इंग्रज सरकारने भारतातील हा पहिला सशस्त्र उठाव चिरडण्याचा निश्चय केला. आणि त्यानुसार मेजर डॅनियेल याची खास नेमणूक करण्यात आली. सरकारने फडक्यांना पकडून देणा-याला ५० हजार रुपयांचे इनाम जाहीर केले. याला प्रत्युत्तर म्हणून फडक्यांनी मुंबईच्या गव्हर्नरचे डोके आणून देणार्‍यास त्याहून ७५ हजाराचे मोठे इनाम जाहीर केले आणि इनामाची पत्रके शनीवारवाड्याच्या परिसरात लावली. .
कलदगी गावातील देवळात तुंबळ लढाईपश्चात इंग्रज सरकारने फडक्यांना जिवंत पकडले. व पुण्याच्या तुरुंगात ठेवले. तेथे त्याच्यावर खटला चालवण्यात आला. पुण्यातील एकाही वकिलाने त्यांचे वकीलपत्र घेण्याची तयारी दाखवली नाही. शेवटी सार्वजनिक काकांनी त्यांचे वकीलपत्र घेतले व त्यांचा बचाव करण्याचा प्रयत्न केला.फडक्यांना आजीवन कारावास व तडीपारीची शिक्षा झाली. फडक्यांना  एडन येथील तुरुंगात पाठवण्यात आले. तेथे  शिक्षा भोगत असलेल्या फडक्यांनी तुरुंगातून पळून जाण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला.तुरुंगापासून ते दूर पळाले होते. परंतू शेवटी ते सापडले  या महान देशभक्ताचा १७ फेब्रुवारी १८८३ रोजी तुरुंगातच मृत्यू झाला
[